Γιατί οι διατροφικές σας επιλογές δεν εξαρτώνται μόνο από εσάς

Διατροφικές επιλογές στην καθημερινή ζωή

Είναι επτά το απόγευμα.

Επιστρέφεις στο σπίτι μετά τη δουλειά. Έχεις να βοηθήσεις με τα μαθήματα, να οργανώσεις την επόμενη μέρα και να ετοιμάσεις κάτι για φαγητό.

Σκέφτεσαι να μαγειρέψεις. Αλλά ο χρόνος είναι περιορισμένος, η κούραση μεγάλη και το ψυγείο σχεδόν άδειο.

Τελικά, παραγγέλνεις.

Την ίδια μέρα, το παιδί σου έχει ήδη πάρει αρκετές διατροφικές αποφάσεις.

Στο σχολείο, επέλεξε κάτι από το κυλικείο. Στο διάλειμμα, έφαγε μαζί με τους φίλους του. Το απόγευμα, αναζήτησε κάτι εύκολο για να τσιμπολογήσει.

Δύο άνθρωποι. Πολλές διαφορετικές επιλογές.

Πόσες όμως από αυτές εξαρτήθηκαν αποκλειστικά από τις γνώσεις ή τις προθέσεις τους;

Η γνώση δεν είναι πάντα αρκετή

Για χρόνια, η συζήτηση γύρω από την υγιεινή διατροφή επικεντρωνόταν κυρίως στο άτομο.

Τι πρέπει να τρώμε. Τι χρειάζεται να αποφεύγουμε. Πώς μπορούμε να αποκτήσουμε καλύτερες συνήθειες.

Η διατροφική εκπαίδευση είναι σημαντική.

Όμως, μέσα από την επαγγελματική μου εμπειρία, έχω συναντήσει πολλούς ανθρώπους που γνωρίζουν τι θα ήθελαν να αλλάξουν στη διατροφή τους, αλλά δυσκολεύονται να το εφαρμόσουν στην καθημερινότητά τους.

Όχι απαραίτητα επειδή δεν έχουν θέληση.

Αλλά επειδή οι συνθήκες δεν διευκολύνουν πάντα τις επιλογές που επιθυμούν να κάνουν.

Ο χρόνος, το στρες, η κούραση, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και η διαθεσιμότητα των τροφίμων επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας.

Η διατροφική επιλογή δεν είναι μόνο ζήτημα γνώσης ή προσωπικής απόφασης. Είναι και ζήτημα περιβάλλοντος.

Το περιβάλλον επηρεάζει περισσότερο απ' όσο νομίζουμε

Σκέψου ένα σχολικό κυλικείο.

Δεν έχει σημασία μόνο ποια τρόφιμα επιτρέπεται να πωλούνται. Σημασία έχει και τι βλέπει πρώτο το παιδί, τι είναι εύκολα διαθέσιμο, τι επιλέγουν οι φίλοι του.

Ή σκέψου μια κουζίνα στο σπίτι.

Τα φρούτα βρίσκονται σε ένα μπολ πάνω στον πάγκο ή κρυμμένα στο ψυγείο; Υπάρχει κάτι έτοιμο για τις στιγμές που όλοι πεινούν και κανείς δεν έχει χρόνο;

Ακόμη και όταν παραγγέλνουμε φαγητό, ο τρόπος με τον οποίο μια ψηφιακή πλατφόρμα παρουσιάζει τις επιλογές μπορεί να επηρεάσει την απόφασή μας.

Στη συμπεριφορική επιστήμη, ο τρόπος οργάνωσης και παρουσίασης των επιλογών ονομάζεται αρχιτεκτονική επιλογών (choice architecture).

Δεν σημαίνει ότι το περιβάλλον αποφασίζει για εμάς.

Σημαίνει ότι μπορεί να κάνει ορισμένες επιλογές πιο εύκολες, πιο ορατές ή πιο πιθανές από άλλες.

Μήπως χρειάζεται να αλλάξουμε την ερώτηση;

Στην καθημερινή πρακτική της διατροφικής συμβουλευτικής, ένα ερώτημα επανέρχεται συχνά:

Γιατί δυσκολευόμαστε να εφαρμόσουμε όσα γνωρίζουμε για τη διατροφή μας, ακόμη κι όταν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε;

Γιατί οι γονείς δυσκολεύονται να οργανώσουν τα οικογενειακά γεύματα;

Γιατί τα παιδιά δεν επιλέγουν πάντα τα τρόφιμα που γνωρίζουν ότι τους κάνουν καλό;

Γιατί οι εργαζόμενοι παραλείπουν το μεσημεριανό τους;

Ίσως, πριν αναζητήσουμε την απάντηση αποκλειστικά στη θέληση ή στις γνώσεις, αξίζει να εξετάσουμε και κάτι ακόμη.

Μέσα σε ποιες συνθήκες καλούμαστε να κάνουμε αυτές τις επιλογές;

Η προσωπική ευθύνη εξακολουθεί να έχει σημασία.

Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, οι συνήθειές μας, οι δεξιότητες αυτορρύθμισης, οι στόχοι και τα κίνητρά μας παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατροφική συμπεριφορά.

Όμως η υποστήριξη της υγιεινής διατροφής δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο να λέμε στους ανθρώπους — ή στον ίδιο μας τον εαυτό — τι πρέπει να κάνουν.

Χρειάζεται να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή και στα περιβάλλοντα μέσα στα οποία ζούμε, εργαζόμαστε, μεγαλώνουμε και αποφασίζουμε.

Γιατί, μερικές φορές, η αλλαγή δεν απαιτεί μόνο περισσότερη προσπάθεια από εμάς.

Μπορεί να χρειάζεται να αλλάξουμε και κάτι γύρω μας.